Học tiếp sau Ausbildung: những con đường Weiterbildung tại Đức

Hoàn thành Ausbildung không có nghĩa con đường học nghề tại Đức đã kết thúc. Người lao động có thể cập nhật kỹ năng, lấy bằng Meister hoặc Fachwirt, học lên Techniker, bổ sung chứng chỉ chuyên môn, chuyển nghề hoặc vào đại học bằng kinh nghiệm nghề nghiệp. Chọn đúng hình thức Weiterbildung giúp tránh đầu tư nhiều thời gian cho một bằng cấp không phù hợp với mục tiêu việc làm.

Weiterbildung sau Ausbildung là gì?

Weiterbildung là khái niệm rộng, bao gồm các chương trình học sau khi đã có kiến thức hoặc kinh nghiệm nghề nghiệp. Khóa học có thể kéo dài vài ngày, nhiều tháng hoặc vài năm.

Mục tiêu thường gồm:

• Cập nhật kiến thức trong nghề hiện tại;
• Đáp ứng công nghệ hoặc quy định mới;
• Nhận trách nhiệm chuyên môn cao hơn;
• Chuyển sang quản lý;
• Đủ điều kiện tự kinh doanh;
• Đổi nghề;
• Chuẩn bị vào đại học.

Phân biệt Weiterbildung, Fortbildung và Umschulung

Ba khái niệm này thường được dùng lẫn nhau nhưng có mục tiêu khác nhau.

• Weiterbildung: khái niệm chung cho việc học tiếp sau giai đoạn đào tạo ban đầu;
• Fortbildung: phát triển kiến thức trong nghề đã học hoặc nâng lên cấp chuyên môn cao hơn;
• Umschulung: đào tạo lại để chuyển sang một nghề khác được công nhận.

Nếu chỉ cần cập nhật phần mềm mới, một khóa ngắn có thể đủ. Nếu muốn đổi hoàn toàn sang Berufsabschluss khác, Umschulung phù hợp hơn.

Anpassungsfortbildung: cập nhật kiến thức trong nghề

Anpassungsfortbildung giúp người lao động theo kịp thay đổi trong lĩnh vực đang làm. Các khóa thường ngắn và tập trung vào một nhóm kỹ năng.

Ví dụ:

• Phần mềm hoặc máy móc mới;
• Quy trình chất lượng;
• An toàn lao động;
• Datenschutz và IT-Sicherheit;
• Kế toán hoặc thuế;
• Kỹ thuật năng lượng;
• Ngoại ngữ chuyên ngành;
• Quản lý dự án.

Trước khi đăng ký, nên kiểm tra chứng chỉ có được doanh nghiệp và ngành nghề công nhận hay không.

Aufstiegsfortbildung: con đường thăng tiến nghề nghiệp

Aufstiegsfortbildung hướng đến chức danh chuyên môn hoặc quản lý cao hơn. Đây là lựa chọn phổ biến sau khi đã có Ausbildung và kinh nghiệm làm việc.

Các bằng thường gặp gồm:

• Handwerksmeister hoặc Industriemeister;
• Fachwirt;
• Fachkaufmann hoặc Fachkauffrau;
• Operative Professional;
• Berufspädagoge;
• Betriebswirt theo quy định nghề nghiệp;
• Các bằng Berufsspezialist trong lĩnh vực phù hợp.

Điều kiện dự thi phụ thuộc Berufsabschluss, kinh nghiệm và Prüfungsordnung. Không nên chỉ kiểm tra điều kiện nhập học của trường; cần kiểm tra riêng điều kiện Zulassung zur Prüfung tại IHK, HWK hoặc cơ quan phụ trách.

Meister phù hợp với ai?

Meister là lộ trình quan trọng trong thủ công, công nghiệp và một số ngành chuyên môn. Chương trình thường kết hợp kiến thức kỹ thuật, tổ chức doanh nghiệp, kinh tế, pháp luật và đào tạo Azubi.

Meister có thể hữu ích khi muốn:

• Đảm nhận vị trí lãnh đạo;
• Đào tạo học nghề;
• Mở hoặc tiếp quản Handwerksbetrieb;
• Tăng năng lực quản lý sản xuất;
• Nhận Hochschulzugang.

Không phải nghề thủ công nào cũng có cùng yêu cầu Meisterpflicht. Người muốn tự kinh doanh nên kiểm tra Handwerksordnung và Handwerkskammer.

Fachwirt dành cho lĩnh vực thương mại và dịch vụ

Fachwirt thường phù hợp với người có Ausbildung trong kinh doanh, thương mại, logistics, y tế, ngân hàng, bảo hiểm hoặc dịch vụ.

Nội dung có thể gồm:

• Quản trị doanh nghiệp;
• Tài chính và controlling;
• Nhân sự;
• Marketing và bán hàng;
• Pháp luật kinh doanh;
• Quản lý quy trình;
• Lãnh đạo nhóm.

Staatlich geprüfter Techniker

Techniker là lựa chọn phù hợp với nhiều nghề kỹ thuật sau Ausbildung. Chương trình được tổ chức tại Fachschule và có thể học toàn thời gian hoặc bán thời gian tùy nơi.

Các hướng phổ biến gồm:

• Maschinentechnik;
• Elektrotechnik;
• Bautechnik;
• Mechatronik;
• Informationstechnik;
• Fahrzeugtechnik;
• Umweltschutztechnik.

Cần kiểm tra điều kiện về Berufsabschluss, kinh nghiệm và thời lượng làm việc thực tế trước khi nhập học.

Fachschule và staatlich geprüfter Betriebswirt

Fachschule cung cấp các chương trình chuyên sâu dựa trên Ausbildung và kinh nghiệm. Ngoài Techniker, một số trường có chương trình staatlich geprüfter Betriebswirt hoặc các bằng chuyên môn trong lĩnh vực xã hội, thiết kế và chăm sóc.

Khác với một khóa tư nhân chỉ cấp Teilnahmebescheinigung, bằng “staatlich geprüft” dựa trên quy định đào tạo và kỳ thi tương ứng.

Studium ohne Abitur sau Ausbildung

Tại Baden-Württemberg, người có bằng nghề vẫn có thể vào đại học qua những con đường nhất định.

Service-BW nêu hai hướng chính:

• Hochschulzugang chung cho người đã hoàn thành Aufstiegsfortbildung được công nhận, ví dụ Meister hoặc Fachwirt;
• Hochschulzugang theo ngành thông qua Ausbildung phù hợp, kinh nghiệm nghề nghiệp và Eignungsprüfung.

Với hướng thứ hai, thông thường cần Ausbildung ít nhất hai năm và khoảng ba năm kinh nghiệm trong nghề phù hợp. Hochschule phụ trách kiểm tra hồ sơ và yêu cầu Beratungsgespräch.

Duales Studium, Teilzeitstudium và Fernstudium

Người muốn vừa làm vừa học có thể cân nhắc:

• Berufsbegleitendes Studium;
• Teilzeitstudium;
• Fernstudium;
• Duales Studium với doanh nghiệp;
• Chương trình có Präsenz theo cuối tuần.

Cần kiểm tra Akkreditierung, quyền cấp bằng, khối lượng học thực tế và việc Arbeitgeber có hỗ trợ thời gian hay không.

Umschulung khi muốn đổi nghề

Umschulung hướng đến một Berufsabschluss mới và thường ngắn hơn Ausbildung thông thường vì người học đã có kinh nghiệm nghề nghiệp.

Đây có thể là lựa chọn khi:

• Không thể tiếp tục nghề cũ vì sức khỏe;
• Nghề hiện tại có ít cơ hội;
• Công việc bị thay đổi bởi tự động hóa;
• Cần một Berufsabschluss được công nhận;
• Muốn chuyển sang Engpassberuf.

Trước khi đăng ký, nên hỏi Agentur für Arbeit, Jobcenter hoặc Rentenversicherung về khả năng hỗ trợ.

Teilqualifikation và Externenprüfung

Người đã làm lâu năm nhưng chưa có Berufsabschluss có thể cân nhắc Teilqualifikation hoặc chuẩn bị cho Externenprüfung.

Teilqualifikation chia nội dung của một nghề thành các mô-đun. Externenprüfung cho phép dự kỳ thi nghề trong những điều kiện nhất định dựa trên kinh nghiệm làm việc.

Chứng chỉ ngắn hạn có giá trị đến đâu?

Một Zertifikat có thể hữu ích nếu được ngành nghề biết đến và gắn với năng lực cụ thể. Tuy nhiên, Zertifikat không tự động tương đương Berufsabschluss hoặc staatlich anerkannter Abschluss.

Trước khi trả học phí, nên hỏi:

• Ai là đơn vị cấp chứng chỉ;
• Có kỳ thi độc lập hay không;
• Doanh nghiệp trong ngành có yêu cầu chứng chỉ này không;
• Chứng chỉ có thời hạn không;
• Có cần gia hạn hoặc thi lại không;
• Khóa học có được AZAV-zertifiziert không.

Weiterbildung toàn thời gian hay berufsbegleitend?

Vollzeit giúp hoàn thành nhanh nhưng tạo áp lực tài chính. Teilzeit hoặc berufsbegleitend giữ được thu nhập nhưng kéo dài thời gian và đòi hỏi khả năng tổ chức.

Nên so sánh:

• Số giờ học mỗi tuần;
• Thời gian tự học;
• Lịch thi;
• Khả năng giảm giờ làm;
• Chi phí đi lại và trông trẻ;
• Thu nhập bị mất;
• Hình thức Präsenz, Hybrid hoặc Online.

Aufstiegs-BAföG hỗ trợ những gì?

Aufstiegs-BAföG hỗ trợ nhiều chương trình Fortbildung nhằm đạt trình độ nghề nghiệp cao hơn, như Meister, Fachwirt hoặc một số bằng tương đương.

Khoản hỗ trợ có thể liên quan đến:

• Lehrgangsgebühren;
• Prüfungsgebühren;
• Chi phí Meisterprüfungsprojekt trong giới hạn áp dụng;
• Hỗ trợ sinh hoạt đối với chương trình toàn thời gian;
• Kết hợp Zuschuss và Darlehen tùy loại chi phí.

Điều kiện phụ thuộc chương trình và người nộp đơn. Nên kiểm tra trước khi bắt đầu khóa học.

Bildungsgutschein của Agentur für Arbeit

Agentur für Arbeit hoặc Jobcenter có thể cấp Bildungsgutschein nếu Weiterbildung cần thiết để chấm dứt thất nghiệp, ngăn nguy cơ mất việc hoặc đạt Berufsabschluss.

Đây là quyết định theo từng trường hợp. Maßnahme và Bildungsträger thường phải đáp ứng điều kiện công nhận, chẳng hạn AZAV.

Không nên ký hợp đồng học có chi phí cao trước khi cơ quan phụ trách phê duyệt Förderung.

Hỗ trợ Weiterbildung cho người đang đi làm

Bundesagentur für Arbeit có thể hỗ trợ Weiterbildung của Beschäftigte thông qua việc thanh toán toàn bộ hoặc một phần học phí và Zuschuss cho Arbeitgeber đối với thời gian người lao động nghỉ để học.

Điều kiện có thể gồm:

• Khóa học vượt quá đào tạo ngắn hạn tại nơi làm việc;
• Thời lượng trên mức tối thiểu theo chương trình hỗ trợ;
• Khóa học và nhà cung cấp được công nhận;
• Nội dung có giá trị trên thị trường lao động;
• Nộp đơn trước khi khóa học bắt đầu.

Bildungszeit tại Baden-Württemberg

Người lao động đủ điều kiện tại Baden-Württemberg có thể xin Arbeitgeber cho nghỉ có lương để tham gia Weiterbildung được công nhận.

Service-BW nêu quyền tối đa năm ngày làm việc mỗi năm đối với người làm việc năm ngày một tuần. Nếu làm ít ngày hơn, quyền được tính tương ứng.

Điều kiện quan trọng gồm:

• Quan hệ lao động đã tồn tại ít nhất 12 tháng;
• Bildungseinrichtung được công nhận;
• Khóa học đáp ứng yêu cầu về nội dung và thời lượng;
• Đơn được gửi bằng văn bản cho Arbeitgeber đúng hạn;
• Nộp thông tin về lịch, nội dung và nhà cung cấp.

Arbeitgeber có thể hỗ trợ ra sao?

Trước khi tự trả toàn bộ chi phí, nên trao đổi với Arbeitgeber về:

• Thanh toán học phí;
• Freistellung có lương hoặc không lương;
• Giảm giờ làm;
• Điều chỉnh ca làm;
• Sử dụng Bildungszeit;
• Cơ hội đảm nhận vị trí mới sau khi tốt nghiệp;
• Rückzahlungsklausel nếu doanh nghiệp tài trợ.

Rückzahlungsklausel cần được đọc kỹ. Điều khoản phải phù hợp với thời lượng, lợi ích đào tạo và lý do chấm dứt việc làm.

Chi phí Weiterbildung có thể khai thuế không?

Chi phí học liên quan đến nghề nghiệp có thể được xem xét trong Einkommensteuererklärung, chẳng hạn học phí, tài liệu, đi lại, thiết bị và chi phí thi.

Khả năng khấu trừ phụ thuộc mục đích đào tạo, hoàn cảnh cá nhân và khoản đã được Arbeitgeber hoặc cơ quan khác hoàn trả. Nên lưu:

• Hóa đơn học phí;
• Chứng từ thanh toán;
• Vé và nhật ký đi lại;
• Hóa đơn sách, máy tính và phần mềm;
• Giấy xác nhận tham gia;
• Quyết định Förderung.

Tìm khóa học ở đâu?

Portal “mein NOW” của Bundesagentur für Arbeit tập hợp công cụ định hướng, tìm Weiterbildung, tư vấn và thông tin hỗ trợ tài chính.

Ngoài ra có thể tìm tại:

• IHK;
• Handwerkskammer;
• Fachschule;
• Hochschule;
• Volkshochschule;
• Berufsverband;
• Agentur für Arbeit;
• Nhà cung cấp được AZAV công nhận.

Cách kiểm tra chất lượng nhà cung cấp

• Ai chịu trách nhiệm nội dung;
• Bằng cấp cuối khóa là gì;
• Cơ quan nào tổ chức kỳ thi;
• Tỷ lệ hoàn thành và đỗ thi;
• Tổng học phí và chi phí phát sinh;
• Điều kiện hủy hợp đồng;
• Khả năng học thử;
• Hỗ trợ khi vắng học;
• Chứng nhận AZAV hoặc Anerkennung cần thiết;
• Nhận xét của Arbeitgeber trong ngành.

Checklist chọn Weiterbildung sau Ausbildung

• Xác định vị trí nghề nghiệp muốn đạt;
• Kiểm tra bằng cấp có được công nhận không;
• Đọc Prüfungsordnung;
• Xác nhận điều kiện dự thi;
• So sánh Vollzeit và Teilzeit;
• Tính toàn bộ học phí và thu nhập bị mất;
• Hỏi Arbeitgeber về hỗ trợ;
• Kiểm tra Aufstiegs-BAföG, Bildungsgutschein và Bildungszeit;
• Nộp đơn Förderung trước khi bắt đầu;
• Kiểm tra cơ hội việc làm và mức lương;
• Lưu hợp đồng, hóa đơn và Bescheid để khai thuế.

Nguồn tham khảo chính thức

• Service-BW: Weiterbildung
• Service-BW: Bildungszeit beantragen
• Service-BW: Hochschulzugang für beruflich Qualifizierte
• Service-BW: Zweiter Bildungsweg
• Bundesministerium: Aufstiegs-BAföG
• Bundesagentur für Arbeit: Bildungsgutschein
• Bundesagentur für Arbeit: Förderung für Beschäftigte
• mein NOW: Weiterbildungssuche und Förderung

Thông tin mang tính hướng dẫn chung. Điều kiện nhập học, dự thi và Förderung phụ thuộc chương trình, nghề, kinh nghiệm và quyết định của cơ quan có thẩm quyền.