Nhận thừa kế tại Đức không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc nhận thêm tài sản. Di sản có thể bao gồm tiền, bất động sản và các quyền tài sản, nhưng cũng có thể đi kèm khoản vay, hóa đơn, nghĩa vụ thuế hoặc những khoản nợ chưa được xác định. Vì thời hạn từ chối di sản thường chỉ kéo dài sáu tuần, người được thừa kế cần kiểm tra tình hình tài chính và hành động sớm.
Thừa kế tại Đức bao gồm cả tài sản và nghĩa vụ
Khi một người qua đời, di sản không chỉ gồm tiền trong tài khoản, nhà đất, xe cộ, đồ vật có giá trị hoặc quyền yêu cầu thanh toán. Các nghĩa vụ tài chính của người đã mất cũng có thể được chuyển sang người thừa kế.
Những khoản cần kiểm tra có thể gồm:
- Tiền gửi ngân hàng, chứng khoán và tiền mặt;
- Bất động sản, phương tiện và tài sản có giá trị;
- Khoản vay ngân hàng, nợ thẻ tín dụng và nợ cá nhân;
- Tiền thuê nhà, hóa đơn điện, bảo hiểm hoặc dịch vụ còn thiếu;
- Nợ thuế và chi phí liên quan đến tang lễ;
- Hợp đồng, bảo lãnh hoặc tranh chấp đang tồn tại.
Người nhận thừa kế về nguyên tắc có thể phải chịu trách nhiệm đối với các khoản nợ của di sản, không chỉ bằng tài sản thừa kế mà trong một số trường hợp còn bằng tài sản riêng. Vì vậy, quyết định nhận hay từ chối di sản cần dựa trên thông tin cụ thể.
Khi nào nên cân nhắc nhận di sản?
Việc nhận di sản có thể hợp lý khi giá trị tài sản được xác định rõ và cao hơn các khoản nợ, chi phí cũng như nghĩa vụ liên quan.
Trước khi quyết định, nên lập một danh sách sơ bộ:
- Tổng giá trị tài sản có thể chứng minh được;
- Tổng số nợ và các nghĩa vụ đã biết;
- Chi phí quản lý, bảo quản hoặc xử lý tài sản;
- Chi phí sửa chữa và khoản vay gắn với bất động sản;
- Khả năng phát sinh thuế thừa kế;
- Quan hệ giữa các đồng thừa kế và khả năng phân chia di sản.
Một căn nhà có giá trị lớn chưa chắc tạo ra lợi ích ngay nếu đang bị thế chấp, cần sửa chữa nhiều hoặc có tranh chấp. Ngược lại, một di sản có khoản nợ vẫn có thể còn giá trị nếu tổng tài sản vượt đáng kể tổng nghĩa vụ.
Khi nào nên cân nhắc từ chối di sản?
Từ chối di sản, tiếng Đức là Erbschaft ausschlagen, thường được cân nhắc khi không thể xác định rõ tình hình tài chính hoặc có dấu hiệu cho thấy di sản mất khả năng thanh toán.
Các dấu hiệu cần thận trọng gồm:
- Người đã mất có nhiều thư nhắc nợ hoặc hồ sơ cưỡng chế;
- Tài khoản ngân hàng thường xuyên âm hoặc có khoản vay lớn;
- Bất động sản bị thế chấp vượt quá giá trị thực tế;
- Hoạt động kinh doanh còn nghĩa vụ thuế hoặc công nợ;
- Không thể tiếp cận giấy tờ để xác định tài sản và khoản nợ;
- Chi phí quản lý di sản có thể cao hơn giá trị nhận được.
Tuy nhiên, việc từ chối không nên chỉ dựa vào một hóa đơn hoặc một khoản nợ riêng lẻ. Cần đánh giá toàn bộ di sản và cân nhắc tư vấn chuyên môn nếu hồ sơ phức tạp.
Thời hạn từ chối thừa kế thường là sáu tuần
Theo Điều 1944 Bộ luật Dân sự Đức, thời hạn từ chối di sản thông thường là sáu tuần. Thời hạn bắt đầu khi người thừa kế biết mình được hưởng di sản và biết căn cứ được thừa kế, chẳng hạn theo hàng thừa kế pháp luật hoặc theo di chúc.
Nếu quyền thừa kế phát sinh từ di chúc hoặc hợp đồng thừa kế, thời hạn không bắt đầu trước khi Nachlassgericht công bố văn bản định đoạt liên quan.
Thời hạn có thể là sáu tháng nếu:
- Người để lại di sản chỉ có nơi cư trú cuối cùng ở nước ngoài; hoặc
- Người thừa kế đang ở nước ngoài vào thời điểm thời hạn bắt đầu.
Việc tính thời hạn có thể phụ thuộc vào từng tình huống. Không nên chờ đến gần ngày cuối mới đặt lịch với tòa án hoặc công chứng viên.
Không trả lời có được xem là từ chối không?
Không. Nếu muốn từ chối thừa kế tại Đức, người thừa kế phải đưa ra tuyên bố đúng hình thức trong thời hạn luật định. Một lá thư thông thường gửi đến Nachlassgericht không đủ để hoàn tất thủ tục.
Nếu hết thời hạn mà không từ chối hợp lệ, di sản về nguyên tắc được xem là đã được nhận. Ngoài ra, một số hành vi có thể được đánh giá là biểu hiện chấp nhận di sản, tùy vào hoàn cảnh cụ thể.
Trong thời gian kiểm tra, cần thận trọng với các hành động như bán, tặng, phân chia hoặc sử dụng tài sản thuộc di sản. Các biện pháp khẩn cấp nhằm bảo quản tài sản cần được ghi chép rõ ràng.
Thủ tục từ chối di sản được thực hiện thế nào?
Theo Điều 1945 Bộ luật Dân sự Đức, tuyên bố từ chối phải được thực hiện trước Nachlassgericht hoặc dưới hình thức được chứng thực công khai.
Hai cách phổ biến:
- Đến trực tiếp Nachlassgericht để tuyên bố và lập biên bản;
- Đến công chứng viên để chứng thực tuyên bố từ chối.
Tòa án có thẩm quyền thường là Nachlassgericht tại nơi người đã mất có nơi cư trú thường xuyên cuối cùng. Người từ chối cũng có thể liên hệ Nachlassgericht tại nơi mình cư trú thường xuyên.
Nếu thực hiện thông qua người được ủy quyền, giấy ủy quyền phải đáp ứng yêu cầu chứng thực theo luật. Chi phí thủ tục phụ thuộc vào từng trường hợp.
Điều gì xảy ra sau khi từ chối di sản?
Theo Điều 1953 Bộ luật Dân sự Đức, khi từ chối hợp lệ, người từ chối được xem như không trở thành người thừa kế. Phần di sản sẽ chuyển cho người tiếp theo có quyền hưởng nếu người từ chối không còn trong hàng thừa kế.
Điều này có thể khiến con, cháu hoặc thành viên khác trong gia đình trở thành người thừa kế kế tiếp. Vì vậy, một quyết định từ chối có thể tạo ra nhu cầu xử lý tiếp cho những người khác, đặc biệt khi có trẻ chưa thành niên.
Trường hợp liên quan đến người chưa thành niên, quyền đại diện, xung đột lợi ích hoặc yêu cầu chấp thuận của Familiengericht cần được kiểm tra riêng. Đây là nhóm hồ sơ nên được tư vấn pháp lý sớm.
Có thể chỉ nhận tài sản và từ chối khoản nợ không?
Thông thường không thể tùy ý chọn nhận phần tài sản có lợi và loại bỏ phần nghĩa vụ bất lợi trong cùng một phần thừa kế. Việc nhận hoặc từ chối về nguyên tắc áp dụng đối với toàn bộ phần di sản được hưởng.
Nếu đã nhận di sản nhưng sau đó phát hiện khoản nợ, pháp luật có các cơ chế có thể giúp giới hạn trách nhiệm, chẳng hạn quản lý di sản hoặc thủ tục mất khả năng thanh toán của di sản. Điều kiện và thời hạn của các biện pháp này khá phức tạp, nên cần trao đổi với luật sư hoặc cơ quan chuyên môn ngay khi phát hiện nguy cơ thiếu hụt tài sản.
Cách kiểm tra di sản trước khi quyết định
Trong khoảng thời gian ngắn, người được thừa kế nên tập trung thu thập tài liệu có giá trị xác minh thay vì chỉ dựa vào lời kể.
- Tìm di chúc, hợp đồng thừa kế và thư của Nachlassgericht;
- Kiểm tra sao kê ngân hàng, hồ sơ vay và thư nhắc nợ;
- Thu thập hợp đồng thuê nhà, bảo hiểm và dịch vụ dài hạn;
- Kiểm tra hồ sơ thuế, hoạt động kinh doanh và nghĩa vụ bảo lãnh;
- Xác định quyền sở hữu, khoản thế chấp và chi phí của bất động sản;
- Lập danh mục tài sản, khoản nợ và tài liệu còn thiếu;
- Ghi lại ngày biết về quyền thừa kế để theo dõi thời hạn;
- Đặt lịch sớm với Nachlassgericht, công chứng viên hoặc luật sư.
Những sai lầm dễ gặp khi xử lý thừa kế tại Đức
- Cho rằng thừa kế chỉ bao gồm tài sản có giá trị;
- Chờ tòa án chủ động nhắc thời hạn từ chối;
- Gửi một lá thư thông thường và cho rằng đã từ chối hợp lệ;
- Bán hoặc phân chia tài sản khi chưa quyết định nhận di sản;
- Không kiểm tra ai sẽ trở thành người thừa kế tiếp theo;
- Bỏ qua các khoản nợ thuế, bảo lãnh hoặc nghĩa vụ kinh doanh;
- Chỉ xem giá trị căn nhà mà không tính khoản vay và chi phí duy trì;
- Để quá thời hạn rồi mới tìm tư vấn pháp lý.
Checklist quyết định nhận hay từ chối di sản
- Xác định căn cứ thừa kế: pháp luật, di chúc hay hợp đồng thừa kế;
- Ghi nhận thời điểm bắt đầu biết về quyền thừa kế;
- Kiểm tra thời hạn sáu tuần hoặc sáu tháng;
- Lập danh sách đầy đủ tài sản và nghĩa vụ;
- Đánh giá bất động sản, khoản vay và nợ thuế;
- Không định đoạt tài sản khi chưa làm rõ quyết định;
- Kiểm tra hậu quả đối với người thừa kế kế tiếp;
- Thực hiện tuyên bố đúng hình thức nếu quyết định từ chối;
- Tìm tư vấn chuyên môn khi di sản có nợ, doanh nghiệp, tài sản ở nước ngoài hoặc trẻ chưa thành niên.
Nguồn tham khảo chính thức
- Service-BW: Ausschlagung der Erbschaft erklären
- Service-BW: Erben und Vererben
- Bộ luật Dân sự Đức, Điều 1944: Thời hạn từ chối
- Bộ luật Dân sự Đức, Điều 1945: Hình thức từ chối
- Bộ luật Dân sự Đức, Điều 1953: Hệ quả của việc từ chối
Bài viết cung cấp thông tin tổng quát, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng hồ sơ cụ thể.