Người Việt mới đến Đức cần nhanh chóng hoàn thành một số thủ tục quan trọng trong những tuần đầu. Đăng ký cư trú, liên hệ Sở Ngoại kiều, có bảo hiểm y tế, chuẩn bị trường học cho con và mở tài khoản ngân hàng là những việc không nên bỏ qua.
Với nhiều người Việt, những ngày đầu mới đến Đức thường vừa háo hức vừa bỡ ngỡ. Mọi thứ đều mới: nhà ở, giấy tờ, bảo hiểm, ngân hàng, trường học cho con và các cơ quan hành chính cần liên hệ.
Nếu chuẩn bị tốt, người mới sang Đức có thể tránh được nhiều rắc rối không đáng có. Theo Cơ quan Liên bang về Di cư và Tị nạn Đức (BAMF), người vừa đến Đức cần đặc biệt lưu ý các bước đầu tiên liên quan đến đăng ký cư trú, giấy phép cư trú, bảo hiểm y tế, giáo dục, tài khoản ngân hàng và bằng lái xe.
BAMF cho biết việc đăng ký tại Einwohnermeldeamt là bắt buộc tại Đức và phải được thực hiện trong vòng 2 tuần sau khi chuyển vào nhà. Công dân nước thứ ba cũng phải trực tiếp đến Sở Ngoại kiều để xin giấy phép cư trú.
Nguồn: BAMF – Erste Schritte in Deutschland
1. Đăng ký cư trú tại Einwohnermeldeamt
Việc đầu tiên người mới đến Đức cần làm sau khi có chỗ ở là đăng ký địa chỉ cư trú tại cơ quan đăng ký dân cư, thường gọi là Einwohnermeldeamt hoặc Bürgeramt.
Theo BAMF, việc đăng ký cư trú là bắt buộc tại Đức. Người mới chuyển vào nhà phải đăng ký trong vòng 2 tuần kể từ ngày nhận nhà hoặc chuyển đến nơi ở mới.
Khi đi đăng ký cư trú, thường cần chuẩn bị:
- Hộ chiếu hoặc giấy tờ tùy thân hợp lệ.
- Visa hoặc giấy tờ nhập cảnh nếu có.
- Giấy xác nhận của chủ nhà, gọi là Wohnungsgeberbestätigung.
- Thông tin địa chỉ nơi ở tại Đức.
- Lịch hẹn với cơ quan đăng ký cư trú nếu địa phương yêu cầu đặt hẹn trước.
Sau khi đăng ký, người cư trú sẽ nhận được giấy xác nhận đăng ký địa chỉ, gọi là Meldebescheinigung. Giấy này rất quan trọng vì thường được dùng khi mở tài khoản ngân hàng, làm hồ sơ bảo hiểm, ký hợp đồng và xử lý nhiều thủ tục hành chính khác.
2. Liên hệ Sở Ngoại kiều để xin giấy phép cư trú
Nếu là công dân nước thứ ba, chẳng hạn công dân Việt Nam, sau khi đến Đức bạn cần liên hệ Sở Ngoại kiều, tiếng Đức là Ausländerbehörde, để làm thủ tục liên quan đến giấy phép cư trú.
Theo BAMF, công dân nước thứ ba phải trực tiếp báo với Sở Ngoại kiều sau khi đến Đức để xin Aufenthaltstitel, tức giấy phép cư trú. Giấy phép này được cấp theo mục đích lưu trú và thường được phát hành dưới dạng thẻ điện tử.
Mục đích lưu trú có thể là:
- Học tập tại Đức.
- Học nghề tại Đức.
- Làm việc tại Đức.
- Đoàn tụ gia đình.
- Nghiên cứu, thực tập hoặc các mục đích cư trú hợp pháp khác.
Người mới đến Đức nên theo dõi kỹ thời hạn visa và đặt lịch với Sở Ngoại kiều sớm, vì ở nhiều thành phố lớn việc có lịch hẹn có thể mất thời gian.
3. Có bảo hiểm y tế hợp lệ
Bảo hiểm y tế là một trong những việc quan trọng nhất khi mới đến Đức. Theo BAMF, tại Đức bắt buộc phải có bảo hiểm y tế công hoặc bảo hiểm y tế tư.
Quỹ bảo hiểm y tế sẽ chi trả chi phí cho các điều trị y tế cần thiết. Vì vậy, người mới sang Đức không nên xem bảo hiểm chỉ là một giấy tờ để hoàn thiện hồ sơ, mà là điều kiện bảo vệ trực tiếp cho sức khỏe và cuộc sống hằng ngày.
Tùy tình trạng cư trú, người mới đến Đức có thể thuộc các nhóm khác nhau:
- Sinh viên du học Đức.
- Người học nghề tại Đức.
- Người lao động có hợp đồng làm việc.
- Người đoàn tụ gia đình.
- Người tự chi trả bảo hiểm trong một số trường hợp đặc biệt.
Mỗi nhóm có thể có lựa chọn bảo hiểm khác nhau. Vì vậy, cần kiểm tra kỹ với trường học, doanh nghiệp, Sở Ngoại kiều hoặc quỹ bảo hiểm y tế trước khi ký hợp đồng.
4. Chuẩn bị trường học, học nghề hoặc đại học cho gia đình
Với người Việt sang Đức cùng gia đình, việc học tập của con cái là nội dung cần chuẩn bị sớm. BAMF cho biết các thành viên gia đình đi cùng người nhập cư có nhiều con đường giáo dục tại Đức.
Con em người nhập cư có thể đi học phổ thông miễn phí tại Đức. Theo BAMF, tất cả trẻ em và thanh thiếu niên sống tại Đức đều có nghĩa vụ đi học. Tùy từng bang, trẻ thường phải đi học từ khoảng 6 tuổi và học ít nhất 9 năm tại trường phổ thông.
Gia đình mới đến Đức nên lưu ý:
- Liên hệ cơ quan giáo dục địa phương để hỏi về thủ tục nhập học cho con.
- Chuẩn bị giấy khai sinh, học bạ, giấy tờ cư trú và địa chỉ đăng ký.
- Tìm hiểu trường gần nơi ở và quy định của bang đang sinh sống.
- Hỏi về lớp hỗ trợ tiếng Đức cho học sinh mới nhập cư nếu cần.
- Lưu ý rằng nhiều trường công lập tại Đức là miễn phí.
Đối với người trưởng thành, nếu đáp ứng điều kiện, thành viên gia đình cũng có thể học nghề hoặc học đại học tại Đức. Đây là cơ hội để cả gia đình từng bước ổn định cuộc sống lâu dài.
5. Mở tài khoản ngân hàng tại Đức
Với thời gian lưu trú dài hạn, BAMF khuyến nghị việc mở tài khoản ngân hàng Đức là hợp lý. Tài khoản ngân hàng giúp đơn giản hóa việc chuyển tiền, trả tiền thuê nhà, nhận lương hoặc thanh toán các chi phí hằng tháng.
Người mới đến Đức thường cần tài khoản ngân hàng cho nhiều việc như:
- Nhận lương hoặc tiền học nghề.
- Thanh toán tiền thuê nhà.
- Đóng bảo hiểm y tế.
- Thanh toán điện thoại, internet và phương tiện công cộng.
- Quản lý chi phí sinh hoạt hằng tháng.
Để mở tài khoản, ngân hàng có thể yêu cầu hộ chiếu, giấy đăng ký cư trú, giấy phép cư trú hoặc các giấy tờ bổ sung tùy từng ngân hàng.
Lưu ý thêm về bằng lái xe nước ngoài
Ngoài 5 việc chính trên, người mới đến Đức cũng nên kiểm tra giá trị của bằng lái xe. Theo BAMF, người có bằng lái nước ngoài có thể lái xe tại Đức tối đa 6 tháng.
Sau 6 tháng, tùy trường hợp, người đó có thể cần xin hoặc chuyển đổi sang giấy phép lái xe Đức. Vì quy định có thể khác nhau tùy quốc gia cấp bằng và loại bằng lái, người cư trú nên hỏi cơ quan cấp phép lái xe tại địa phương.
Đây là điểm quan trọng với những người dự định đi làm xa, sống ở vùng ngoại ô hoặc cần lái xe phục vụ công việc.
Checklist nhanh cho người mới đến Đức
Để không bỏ sót việc quan trọng, người Việt mới đến Đức có thể ghi nhớ checklist sau:
- Đăng ký cư trú trong vòng 2 tuần sau khi chuyển vào nhà.
- Giữ kỹ Meldebescheinigung sau khi đăng ký địa chỉ.
- Đặt lịch với Sở Ngoại kiều để xin hoặc gia hạn giấy phép cư trú.
- Đảm bảo có bảo hiểm y tế công hoặc tư hợp lệ.
- Liên hệ trường học hoặc cơ quan giáo dục nếu có con đi cùng.
- Mở tài khoản ngân hàng Đức nếu lưu trú dài hạn.
- Kiểm tra thời hạn sử dụng bằng lái xe nước ngoài.
Nguồn tham khảo: Cơ quan Liên bang về Di cư và Tị nạn Đức (BAMF), mục “Erste Schritte in Deutschland”.